Column: Spaans Constitutioneel Hof gaat ver over de schreef

Zou het goed zijn als Catalonië onafhankelijk wordt? Ik heb er geen mening over. Het is immers niet aan mij, als buitenstaander, dit uit te maken. Evenmin gaat het Frans Timmermans, andere eurocraten dan wel EU-leiders iets aan. Er is maar één groep mensen die er een beslissing over zou moeten kunnen nemen: de inwoners van Catalonië. Zij moeten die kans krijgen maar dan wel in een goed georganiseerd referendum volgens heldere procedures [zie mijn laatste column].

 

De stemming die de Catalaanse regionale regering op 1 oktober liet houden voldoet daar niet aan. Mede overigens doordat de centrale Spaanse regering in Madrid deze stemming verstoorde, al was dat niet het enige dat eraan schortte. Die stemming kan dan ook geen basis zijn om de onafhankelijkheid van Catalonië uit te roepen.

 

Daarin heeft ‘Madrid’ gelijk. Maar in plaats een poging te doen de crisis te bezweren gooien de centrale instanties steeds meer olie op het vuur. Enkele dagen na het brute optreden van de nationale politie sprak koning Felipe de bevolking toe. Een boven de partijen staande koning kan een belangrijke rol vervullen, zoals zijn vader in 1981 heeft laten zien toen hij de prille Spaanse democratie redde door de militairen tijdens de coup-Tejero te verordonneren in de kazernes te blijven. Van de huidige koning kwamen geen verzoenende woorden. Hij sprak de Catalanen bestraffend en dreigend toe. Geen wonder als de Catalanen concluderen dat Felipe niet hún koning is. De kans ergens in deze crisis nog een bemiddelende rol te gaan spelen heeft Felipe deze week met zijn toespraak vergooid.

 

Dat de Partido Popular van de Spaanse premier Rajoy frontaal tegenover de Catalanen staat was geen nieuws. De zelfbenoemde liberalen van Ciudadanos schijnen zo mogelijk nog centralistischer te zijn ingesteld. De sociaal-democraten schaarden zich in het confrontatie-front van Spaanse politieke partijen. Van die partijen hebben Catalanen dus ook al niets te verwachten. Dit gegeven zal veel Catalanen alleen maar verder drijven in de armen van eigen, regionale partijen.

 

De Spaanse sociaal-democraten stapten naar het Constitutioneel Hof met het verzoek een verbod op te leggen aan het regionale parlement in Catalonië om aanstaande maandag bijeen te komen. Dit uit vrees dat dit regionale parlement in die bijeenkomst de onafhankelijkheid zal uitroepen. Bizar genoeg volgde het Constitutioneel Hof het verzoek. Rechters hebben nu dus bepaald dat een wettig gekozen volksvertegenwoordiging niet bijeen mag komen.

 

Indien het Constitutioneel Hof nadat het regionale parlement van Catalonië zich voor de onafhankelijkheid zou hebben uitgesproken, dát besluit nietig had verklaard was daar zeker wat voor te zeggen geweest. Nu sprak het Hof voor zijn beurt. En erger dan dat: het vertrapte een van de fundamenten van een serieuze parlementaire democratie. Dat is het beginsel dat een parlement zelf bepaalt wanneer het vergadert. Vroeger, in de tijd van het absolutisme, riep een koning het parlement bijeen wanneer het hem uitkwam; en niet als hij dat orgaan te lastig vond. Een moderne democratie zou niet mogen terugvallen op het afhankelijk maken van een volksvertegenwoordiging van een van de andere machten, noch de uitvoerende macht noch de rechterlijke macht.

 

Het Spaanse Constitutioneel Hof is met zijn uitspraak van donderdag ver over de schreef gegaan. De centrale instanties in Madrid hanteren middelen die gevaarlijk dicht in de buurt komen van die van een dictatuur.

 

Patrick van Schie is historicus en directeur van de TeldersStichting. Deze column is eveneens op zijn persoonlijke titel verschenen op de website van het dagblad Trouw. 

Jouw reactie...

    Ronald Weilers

    12 oktober 2017

    Ooit heeft ondergetekende in een motie over defensie, ingediend tijdens een VVD congres, aangegeven dat de NATO een wankele basis heeft van een meerderheid aan staten met een korte tot zeer korte democratische geschiedenis. Spanje laat zien dat een democratie opbouwen met hoogte-(papa koning) en dieptepunten (zoon koning) gepaard gaat. Verder kan ik me niet aan de indruk onttrekken, dat er ook een machtsstrijd tussen de elites van Catalonië en Madrid gaande is.

    Jip Stam

    8 oktober 2017

    Treffende vaststelling van wat gerust een doorbreking van de trias genoemd kan worden. Dat neemt – zoals Patrick terecht stelt – inderdaad niet weg dat het Constitutioneel Hof een eventuele onafhankelijkheidsverklaring van het Catalaanse parlement achteraf ongrondwettelijk had kunnen verklaren. Nu ook het hof zijn kruit al heeft verschoten, net als de Spaanse koning en de regering in Madrid, lijkt een escalatie van dit conflict niet ver weg te zijn… Laten we hopen dat dit in ieder geval zonder geweld gebeuren.