Column: De formatie: een gemiste kans op groenrechts

De formatiepoging tussen het centrumrechtse motorblok van VVD, CDA, D66 en GroenLinks lijkt nu definitief ten einde. Formateur Tjeenk Willink, PvdA’er en voormalig lid van de Raad van State, schakelde vorige week topdiplomaat Jan-Willem Beaujan in om de formerende partijen voor te lichten over de Turkije-deal uit maart 2016. Volgens Beaujan, die nauw betrokken was bij de totstandkoming ervan, strookte de deal met het internationaal recht en asielrecht, wat Tjeenk Willink onderschreef in zijn migratieparagrafen voorgelegd aan de vier betrokken partijen. Hoewel het er donderdag 8 juni nog op leek dat naast het motorblok ook GroenLinks akkoord zou gaan, legde zij een dag later een aanvullende eis op tafel: de opvang van 5- tot 25 duizend vluchtelingen in Nederland per jaar. Die eis bleek onacceptabel voor de andere formerende partijen, die graag wilden inzetten op opvang in de regio door deals te sluiten met Noord-Afrikaanse landen, vergelijkbaar met de Turkije-deal. Dan zouden migranten asiel aanvragen en een procedure doorlopen buiten Europa, om vervolgens eventueel toegelaten te worden. GroenLinks bleek uiteindelijk toch principieel vast te houden aan haar pleidooi voor asielaanvragen en procedures in Europa, waardoor de formatie nu een andere richting moet krijgen.

 

Klaver oogstte veel lof voor zijn ‘principiële ondergrens’ en de keuze voor de oppositiebankjes. Een drietal advocaten uit Amsterdam schreef in de Volkskrant van 14 juni dat GroenLinks juist handelde omdat de migratiedeals in strijd zijn met het Vluchtelingenverdrag, daar verscheidene grondrechten niet gewaarborgd zijn in Turkije en Noord-Afrikaanse landen. Migratiehistoricus en directeur van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis Leo Lucassen noemde de Turkije-deal daarenboven een humanitaire ramp en eventuele deals met Noord-Afrikaanse landen nog problematischer door de complexere situaties aldaar. Trouw citeerde op 14 juni Eduard Nazarsky, directeur van Amnesty International, volgens wie fatsoenlijke asielsystemen niet bestaan in Turkije en Noord-Afrika. Adjunct-directeur Jasper Kuiper van VluchtelingenWerk Nederland liet ten slotte optekenen dat de Turkije-deal naargeestig uitpakt voor vluchtelingen en vond dat Nederland ze prima op kan vangen.

 

Krantenlezers schaarden zich ook achter Klavers opstelling. Volgens een cynische lezersreactie in de Volkskrant deed Klaver er goed aan het compromis te schuwen omdat de linkse kiezer dergelijk gezond democratisch gedrag nogal eens genadeloos afstraft, zoals bij de PvdA, dat een historisch verlies leed van 29 zetels bij de verkiezingen van 17 maart. Daarnaast reageerden Trouw-lezers verontwaardigd dat GroenLinks als enige de schuld in de schoenen geschoven krijgt van een mislukte formatiepoging waarbij de andere partijen toch zeker ook hun poot stijf hielden.

 

Daarentegen kraakte men evengoed kritische noten over GroenLinks. Volgens verscheidene lezersreacties in de Volkskrant had Klaver zijn huid niet te duur moeten verkopen en gewoon voor de noodzakelijke vergroening moeten zorgen in een centrumrechtse regering, die er nu zónder hem toch wel zal gaan komen. De directe betrokkenen, de formerende partijen, verhulden hun chagrijn nauwelijks. Er is Europa-brede steun voor migratiedeals, die er dus gaan komen, en dan wil je er toch zeker invloed op uitoefenen. Demissionair premier en VVD-lid Mark Rutte meldde geërgerd dat Griekenland en Portugal wel het beleid steunen om deals met Noord-Afrikaanse landen te sluiten, terwijl daar de meest linkse regeringen van Europa zitten.

 

Het GroenLinkse pleidooi voor humanitaire opvang en open grenzen vormt wellicht een mooi ideaal, maar een streng immigratiebeleid verdient de voorkeur. Natuurlijk is het naar om mensen de toegang tot een vrijer, welvarender werelddeel te ontzeggen en in miserabele omstandigheden in kampen te laten vertoeven. Ziedaar de politieke gedachte achter de humanitaire en mensenrechtelijke lof-uitingen voor de opstelling van GroenLinks. De ruk naar rechts die bij de verkiezingen van 17 maart plaatsvond in Nederland is echter een roep om realistisch beleid in het landsbelang. De meerderheid van het electoraat stemde voor een streng immigratiebeleid. Er is dus simpelweg onvoldoende draagvlak voor open-grenzenbeleid. Bovendien zou er onhoudbare druk op sociale voorzieningen kunnen ontstaan, die als het aan GroenLinks ligt overigens verder worden uitgebreid. Aan een economisch-rechtse regering met een democratisch legitiem immigratiebeleid, had GroenLinks vergroening toe kunnen voegen, wat haar veel oprechte electorale waardering zou hebben opgeleverd, ook buiten haar gebruikelijke achterban, maar helaas.

 

Hoe de formatie nu verder moet, laat zich moeilijk raden. D66-leider Alexander Pechtold lijkt vast te willen houden aan een humanistische kijk op medisch-ethische kwesties, wat deelname van kleine christelijke partijen bemoeilijkt. SP-leider Emile Roemer, traditioneel rood, sloot de rechtse VVD bij voorbaat uit. Ten slotte denkt PvdA-leider Lodewijk Asscher wel drie keer na voordat hij voor regeringsdeelname kiest in een rechts kabinet en daarmee misschien zijn eigen partij definitief kan opdoeken na de volgende verkiezingen. Wellicht dat hoogleraar rechtsfilosofie in Leiden Andreas Kinneging in Trouw de juiste weg wees, door te stellen dat de PVV maar gewoon moet meeregeren, met als bonus dat die partij daar realistisch van zal worden. Dat strenge immigratiebeleid waar de Nederlandse kiezer bij meerderheid om vroeg, zal er uiteindelijk toch wel komen, zo niet linksom dan wel rechtsom.

 

Gijs Boerhout is masterstudent economische geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen en als onderzoeksstagiair aan de Teldersstichting verbonden. 

Jouw reactie...