Boeksignalement: Hillary Rodham Clinton, What Happened

Wat gebeurt er met een verliezende presidentskandidaat in de Verenigde Staten? Van sommigen hoor je nauwelijks meer iets, zoals van Mitt Romney (2012). Anderen zetten onverdroten hun overigens fraaie carrière voort, zoals John McCain (2008) die als invloedrijk senator actief bleef. Weer anderen blijven mokken over hun verlies, eten zich tonnetje rond maar menen anderen wel de les te kunnen lezen over hun ‘voetafdruk’ op het milieu, zoals Al Gore (2000).

 

Hillary Clinton (de verliezer in 2016) is er de persoon niet naar nooit meer van zich te laten horen. Onlangs publiceerde zij een boek over haar campagne: What Happened. De titel bevat geen vraagteken, wat duidt op het verhaal dat zij vertelt over hoe de campagne is verlopen – hoe ziet bijvoorbeeld een gemiddelde campagne dag eruit?; één element is: veel ongezond voedsel… – en hoe zij haar uiteindelijke verlies heeft verwerkt. Maar er had ook een vraagteken in de titel kunnen staan, want Clinton blijft zich afvragen hoe het in hemelsnaam mis heeft kunnen gaan.

 

Verschillende recensenten hebben haar verweten dat zij te weinig zelf-reflectie toont. Daar kan ik het niet mee eens zijn. Natuurlijk, Clinton toont zich in haar boek partijdig. Zij is overtuigd dat de Democraten beter voor de Verenigde Staten zijn dan de Republikeinen en dat zij zelf een betere president zou zijn geweest dan Donald Trump. Is dit vreemd voor een politica? En wat die laatste overtuiging betreft: wie buiten de kring van ‘gelovige’ Trump-aanhangers is niet van mening dat eigenlijk (zowat) ieder ander beter zou zijn geweest dan de huidige president?

 

En ja, Clinton geeft deels anderen de schuld van haar nederlaag. Zoals de media, die meer aandacht hadden voor schunnige tweets en opmerkingen van Trump dan voor (haar) inhoudelijke politieke voorstellen. Ook de Russen treft volgens haar veel blaam: zij verspreidden met hun cyberwarfare tal van leugens om een stroman – Trump – in het Witte Huis te krijgen. En bovenal valt er veel te verwijten aan Jim Comey, de FBI-directeur die anderhalve week voor de verkiezingsdag meedeelde dat een onderzoek werd geopend naar e-mails uit het kamp-Clinton, de suggestie wekkend dat Clinton strafbaar gedrag had vertoond. Geef haar eens ongelijk dat zij dit Comey kwalijk neemt. Het betrof immers een ongehoorde inmenging van een ambtenaar in het verkiezingsproces, die Clintons voorsprong in de peilingen enkele procentpunten heeft doen slinken en haar hoogstwaarschijnlijk de overwinning heeft gekost.

 

Maar Clinton vraagt zich wel degelijk tevens af wat zij zelf anders, en beter had kunnen doen. Zij beseft, onaangenaam als dit voor haar is, dat menigeen haar gewoonweg niet aardig vindt. Ze beseft ook dat haar campagne veel kiezers wellicht te rationeel heeft benaderd, met programmatische voorstellen, en dat zij onvoldoende heeft laten blijken begrip te hebben voor mensen die het moeilijk hebben of die zich in hun eigen land ontheemd voelen.

 

What happened bestaat uit 464 bladzijden leestekst. Dat had wel wat korter gemogen, zeg 250 of hooguit 300 bladzijden. Deze lezer althans is minder geïnteresseerd in Clintons politieke programma voor de Verenigde Staten; aannemende dat zij niet nóg eens een gooi naar het presidentschap zal doen. Toch boeiden de memoires mij om ten minste drie redenen. Ten eerste is het interessant te vernemen wat er in Clintons eigen ogen is misgegaan. Natuurlijk is daarmee qua analyse het laatste woord over de presidentsverkiezingen van 2016 nog lang niet gezegd. Politicologen en historici zullen daartoe onpartijdiger boeken moeten schrijven. Daarbij kan Clintons zelf-onderzoek echter zeker van nut zijn.

 

Ten tweede is Clinton openhartig over haar verwerking van de nederlaag. Het is boeiend te lezen hoe zij – niet onbegrijpelijk, gelet op alle voor haar gunstige peilingen – zich niet had voorbereid op het maken van een concession speech, en zich dus op het laatste moment moest zetten tot het houden van de toespraak waarin zij haar nederlaag toegaf. Al even boeiend is het te kunnen vernemen hoe moeilijk het haar viel de inauguratie van Trump bij te wonen, maar toch besloot daar niet weg te blijven. Interessant vond ik voorts te kunnen lezen wat er ‘door haar heenging’ in de weken en maanden na de nederlaag; hoe zij haar leven weer oppakte al zag dat er heel anders uit dan zij zich had voorgesteld.

 

De grootste eye-opener is dat Clinton zich als auteur in dit boek veel menselijker toont dan zij ooit als kandidaat heeft laten zien. De ex-politica toont bij vlagen een kwetsbaarheid die we niet van haar kenden. Zij erkent dat waar haar man Bill een extravert, uitbundig type is, zij zelf een veel gereserveerder aard heeft. Dat is ook waardoor veel kiezers haar als niet authentiek beoordeelden, haar zagen als een geslepen politica die hun vertrouwen niet waard was. Geslepen is zij ook zeer zeker, maar daarachter blijkt toch meer een mens met al haar vreugdes, verdriet en ja zelfs af en toe onzekerheden te zitten dan van haar gezicht of uit haar optreden valt af te lezen.

 

Hillary Rodham Clinton, What Happened (Simon & Schuster; Londen en New York, 2017), xiv+495 pp.; ISBN 978-1-4711-6694-5

 

Jouw reactie...

    Georg Kellersmann

    10 november 2017

    Wat weten wij hier eigenlijk van Hillary Clinton, anders dan uit de pers en via de beeldschermen. Toen zij als Secretary of State een bezoek bracht aan Indonesië was zij vele uren per dag op de tv-schermen te volgen. Vrijwel het hele bezoek heb ik toen uit nieuwsgierigheid gevolgd. Enige tijd later volgde ik een uitzending van de Voice of America voor Azië waarin een toespraak door Hilary Clinton werd weergegeven. Dat was niet zomaar een toespraak, maar gericht aan meer dan 1000 in de VS woonachtige Moslima’s. Een warm en menselijk klinkend verhaal waarvoor zij geen spiekbriefje nodig had, zoals ze dat ook in Indonesië niet gebruikte, maar zo voor de vuist weg.
    Dat gaf inderdaad en heel andere indruk dan die later door de overwegend kritische pers van haar werd gegeven tijdens de verkiezingscampagn